Си хэлний тухай

Äàâòàëò

Õè÷ýýëèéí Àãóóëãà

o   Òîäîðõîé äàâòàëò áóþó for äàâòàëò

o   ͺõöºëò while äàâòàëò

o   ͺõöºëò do while äàâòàëò

o   ¯ðãýëæë¿¿ëýõ êîìàíä

o   Òàñàëäëûí êîìàíä

o   Óäèðäëàãà øèëæ¿¿ëýõ goto êîìàíä

Äàâòàëò

Íýã áóþó õýä õýäýí ¿éëäëèéã îëîí äàõèí ã¿éöýòãýõ çîðèëãîîð äàâòàëòûí êîìàíäóóäûã àøèãëàäàã. Ñè õýëýíä äàðààõ 3 äàâòàëòûí êîìàíäûã àøèãëàäàã.

·         Òîäîðõîé äàâòàëò ( for )

·         ͺõöºëò äàâòàëò ( while )

·         ͺõöºëò äàâòàëò ( do . . . while )

Òîäîðõîé äàâòàëò áóþó for äàâòàëò

o   Äàâòàõ äàâòàëòûí òîî òîäîðõîé áîë ýíý îïåðàòîðûã àøèãëàäàã. Ýíý äàâòàëòûã òîîëóóðò äàâòàëò ÷ ãýæ íýðëýäýã.

·         for([<ÝõëýõÈë>];[<ØàëãàõÈë>];[<ÀëõàìÈë>])

·         êîìàíä;

·         <ØàëãàõÈëýðõèéëýë>-èéí óòãà õóäàë áîëòîë áèåëíý.

·         <ÝõëýõÈëýðõèéëýë> íü <ØàëãàõÈëýðõèéëýë>-èéí óòãààñ õàëüñàí òîõèîëäîëä öèêë ãàíö ÷ óäàà  áèåëýõã¿é.

·         <ÀëõàìÈëýðõèéëýë> íü äàâòàëòûí  òîîëóóðûí óòãà õýðõýí ººð÷ëºãäºõèéã òîäîðõîéëíî.

Ñîíãîëòûí êîìàíäóóä

Õè÷ýýëèéí Àãóóëãà

·        Õàðüöóóëàõ ¿éëäë¿¿ä

·        if  êîìàíä

·        Äàâõàð if  êîìàíä

·        Ëîãèê ¿éëäë¿¿ä

·        ¯éëäë¿¿äèéí çýðýãëýë

·        switch  êîìàíä

Õàðüöóóëàõ ¿éëäë¿¿ä

o   Õàðüöóóëàõ ¿éëäë¿¿äèéí õóâüä ¿éëäëèéí çýðýãëýë íü 2 ò¿âøèíä õóâààãäàíà.

§  <, >, <=, >=  íü äýýä ò¿âøíèé áóþó ºíäºð çýðýãëýëòýé ¿éëäë¿¿ä þì.

§  äîîä ò¿âøíèé ¿éëäë¿¿ä íü  ==, !=  áîëíî.  ªºðººð õýëáýë ==, != ¿éëäë¿¿ä íü áóñàä 4 õàðüöóóëàõ ¿éëäëýýñýý ñ¿¿ëä áîäîãäîíî.

o   Æèøýý :   x=5;   y=2;    z=0;

§  .x>y+z                   /* ¯íýí ãýñýí óòãàòàé    */

§  .x+z<=y                /* Õóäàë ãýñýí óòãàòàé   */

§  z<x==y+z>=x      /*  Õóäàë ãýñýí óòãàòàé  */

·         /*   0<5==2>=5      */

·         Òîîí òºðëèéí óòãóóäûã æèøèõäýý  óòãûíõ íü èõ áàãààð æèøäýã.  Õàðèí òýìäýãò óòãûã æèøèõäýý  òýäãýýðèéí ASCII äóãààðààð íü  æèøäýã.

·         ASCII äóãààðóóäûí çàðèìààñ íü :

·         A-65,B-66,C-67,D-68, . . . X-88,Y-89,Z-90,

·         a-97,b-98,c-99,d-100 . . . x-120,y-121,z-122

·         ASCII äóãààðààñ íü õàðâàë ýäãýýð òýìäýãò¿¿äèéí ýðýìáý íü :   ‘A’<’B’<’C’ . . . ‘Z’<’a’<’b’. . .<’z’

·         ‘A’>’z’                        (Õóäàë)

·         ‘Z’>’a’             (Õóäàë)

·         ‘z’>’Z’             (¯íýí)

if êîìàíä

o   if íºõöºëò êîìàíäûí õàìãèéí õÿëáàð õýëáýð íü :

o   if(ͺõöºëò èëýðõèéëýë) 

·         êîìàíä;

o   Æèøýý :

o   if (n >1000)

o   printf(“ Óòãà õÿçãààðààñ õýòýðëýý … ”);

o   Õýðýâ if êîìàíä -ä íýãýýñ îëîí êîìàíä áè÷èõ õýðýãòýé áîë òýäãýýðèéã õîñ õààëòàíä áè÷èæ ºãíº.

·         if(íºõöºëò èëýðõèéëýë)

·         {          êîìàíä1;

o   êîìàíä2;

o   êîìàíä3;

·        

Èëýðõèéëýë áà ¿éëäë¿¿ä

Õè÷ýýëèéí Àãóóëãà

·        Èëýðõèéëýë

·        Àðèôìåòèê ¿éëäë¿¿ä

·        ¯éëäë¿¿äèéí çýðýãëýë

·        Íýìýãä¿¿ëýõ, õîðîãäóóëàõ

·        Áèò ¿éëäë¿¿ä

·        ͺõöºëò èëýðõèéëýë

Èëýðõèéëýë

o   Á¿õ òºðëèéí õóâüñàã÷, òîãòìîë áîëîí ¿éëäë¿¿äèéã èëýðõèéëýëä õýðýãëýæ áîëíî. 

o   Òîãòìîë áîëîí  õóâüñàã÷äûã ¿éëäëèéí òýìäýãýýð õîëáîñîí äàðààëëûã èëýðõèéëýë ãýíý.

o   Èëýðõèéëýëä õýðýãëýõ ¿éëäë¿¿äèéã óíàð, áèíàð ãýæ àíãèëäàã.

§  Óíàð ¿éëäýë :  Ǻâõºí ãàíö õóâüñàã÷ (ýñâýë òîãòìîë) äýýð ã¿éöýòãýãäýõ ¿éëäýë þì.

o   Æèøýý :    -i      = óíàð (-) ¿éëäýë

§  Áèíàð ¿éëäýë :  Õî¸ð õóâüñàã÷èéí (2 îáüåêò) õîîðîíä õèéãäýõ ¿éëäýë áà ¿éëäëèéí òýìäãèéã õóâüñàã÷äûí äóíä áè÷äýã.

o   Æèøýý :    x+y  = áèíàð (+) ¿éëäýë

Àðèôìåòèê ¿éëäë¿¿ä

¯íäñýí 4 àðèôìåòèê ¿éëäýë íü +, - , *,  /   ¿éëäë¿¿ä áîëíî.

Áèíàð ¿éëäýë  :  +  -  *  /   %

Óíàð ¿éëäýë    :  -   ( Turbo C õýëýíä óíàð + ¿éëäýë áàéäàã. )

¯íäñýí ¿éëäë¿¿äèéí çýðýãëýë

·         Èæèë çýðýãëýëòýé ¿éëäë¿¿äèéí õóâüä àëü òàëààñ íü ýõýëæ  ¿éëäë¿¿äèéã ã¿éöýòãýõèéã ÷èãëýë íü òîäîðõîéëíî.

Æèøýý

·         Îäîî äàðààõ èëýðõèéëëèéã õýðõýí áîäîãäîõûã àâ÷ ¿çüå.

-          (-3 * (5+ 2 * 6))+ (3 * 4 + 4)/ 2

-          (-3 * (5+ 12))+ (3 * 4 + 4)/ 2

-          (-3 * 17)+ (3 * 4 + 4)/ 2

-          (-51)+ (3 * 4 + 4)/ 2

-          (-51)+ (12 + 4)/ 2

-          (-51)+ 16/ 2

·         51+ 16/ 2

·         51+ 8

·         59

Óòãà Îëãîõ ¿éëäë¿¿ä

·         Óòãà îëãîõ ¿éëäëýýð àëèâàà íýã èëýðõèéëëèéí ýöñèéí ¿ð ä¿íã õóâüñàã÷èä îëãîãäîíî.  Óòãà îëãîõ ¿éëäýë õàìãèéí áàãà çýðýãëýëòýé ¿éëäýëä òîîöîãääîã.

·         Óòãà îëãîõ ¿éëäýëèéí áè÷èãäýõ õýëáýð :

·         <Õóâüñàã÷>[<¿éëäýë>]=<èëýðõèéëýë>;

·         <¿éëäýë> íü:   +, -, *, /, %, <<, >>, &, ^, |  ýñâýë  áàéõã¿é áàéæ áîëíî.

·         Íýãýíò ë óòãà îëãîõ ¿éëäýë íü  ¿éëäýë ó÷ðààñ  ¿éëäýë àøèãëàæ áîëîõ á¿õ ë ãàçàð ò¿¿íèéã àøèãëàæ áîëíî.

·         Æèøýý :

·         a=b=c+4; &

Õóâüñàã÷ áà ºãºãäëèéí òºðë¿¿ä

Õè÷ýýëèéí Àãóóëãà

·        Èäåíòèôèêàòîðóóä

·        Ò¿ëõ¿¿ð ¿ã¿¿ä

·        Õóâèðãàã÷èä

·        Õóâüñàã÷èä

·        Òîãòìîëóóä

Èäåíòèôèêàòîð

·         Õóâüñàã÷èä áîëîí ôóíêöèéí íýðèéã èäåíòèôèêàòîð ãýíý.

·         Ñè õýëíèé èäåíòèôèêàòîð íü ¿ñýã, òîî, äîîãóóð çóðààñ òýìäýãòýýñ á¿ðäñýí 32 òýìäýãò õ¿ðòýëõ óðòòàé íýð áàéæ áîëíî.

Èäåíòèôèêàòîðûí æèøýý

Ñè ïðîãðàììûí á¿òýö

·         Õóâüñàã÷èéí íýðèéã ¿ñãýýð ýõëýõ

·         Õóâüñàã÷èéã ò¿ëõ¿¿ð ¿ãòýé èæëýýð íýðëýæ áîëîõã¿é.

·         ( do, while , if ,  int, float , case  . . . )

·         Õóâüñàã÷äûã ã¿éöýòãýæ áàéãàà ¿¿ðýãòýé íü çîõèñîí

·         íýðýýð íýðëýõ

·         Äîòîîä õóâüñàã÷ ÿëàíãóÿà èíäåêñ çýðãèéã áîãèíî ,

·         ãàäààä õóâüñàã÷èéã àðàé óðòààð íýðëýõýä

·         òîõèðîìæòîé.

Ò¿ëõ¿¿ð ¿ã¿¿ä

·         Ñè õýëýíä òîäîðõîé çîðèëãîòîé ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõýýð õýðýãëýãääýã ¿ã¿¿äèéã ò¿ëõ¿¿ð ¿ã  ãýíý. 

·         Ñè õýëýíä á¿õ ò¿ëõ¿¿ð ¿ãèéã æèæèã ¿ñãýýð áè÷äýã.

·         Õóâüñàã÷èéí íýð íü ò¿ëõ¿¿ð ¿ãòýé ÿã èæèë áàéæ áîëîõã¿é.

·         (int, for, if , else, do, while, char, short . . . )

ªãºãäëèéí ýíãèéí òºðë¿¿ä

o   int-á¿õýë òîîí òºðºë

§  int óòãà :  -32768 . . . 32767   ( òýìäýãòýé )

§  unsigned int :     0 . . . 65535 ( òýìäýãã¿é )

o   char-òýìäýãòýí òºðºë

§  char óòãà   :  -128 . . . 127   ( òýìäýãòýé )

§  unsigned char :     0 . . . 255 ( òýìäýãã¿é )

o   float-áîäèò òîîí òºðºë

§  10E-38 … 10E+38

o   double-èõ áîäèò òîîí òºðºë

Õóâèðãàã÷èä

o   short int

§  Ýíý íü int óòãààñ èõ áèø óòãà àâíà ãýñýí ¿ã.        

o   long  int                                                  

§  int-ýýñ 2 äàõèí òîì ãýñýí ¿ã

o   long  float                                               

Õè÷ýýëèéí Àãóóëãà

// энэ тэмдэглэгээ тайлбар шүү

• Ñè ïðîãðàìì÷èëàë ãýæ þó âý ?
• Ïðîãðàìì áè÷èõ ¿éë àæèëëàãààã
  òàéëáàðëàíà.
• printf êîìàíäûí õýðýãëýýã òàéëáàðëàõ
• Êóðñîðûí áàéðëàë óäèðäàõ òýìäýãò¿¿ä
• Õºðâ¿¿ëýëòèéí òóñãàé òýìäýãò¿¿äèéã
  òàéëáàðëàíà.
• Öàã ¿ëäâýë ïðèíòåðò õýâëýõ fprintf -ûã òàéëáàðëàíà.

Ñè ïðîãðàììûí á¿òýö

• Ñè ïðîãðàìì íü ôóíêöóóäûí îëîíëîãîîñ òîãòîíî.
• Ñè ïðîãðàìì áè÷èõýä ÿäàæ íýã ôóíêö çààâàë áàéõ ¸ñòîé áà ýíý íü main ôóíêö þì.
• main ôóíêö íü ººð ôóíêöèéã äóóäàæ áîëîõ áà òýð ôóíêö íü öààø ººð ôóíêö äóóäàõ ãýõ ìýò÷èëýí ïðîãðàìì àæèëëàíà.
• main ôóíêö õàìãèéí ýõýëæ àæèëëàíà.
• ¯íäñýí ôóíêö çàðëàõ õýñýã

Õýðýâ ïðîãðàìì õýâèéí àæèëëàñàí áîë ¿éë àæèëëàãààãàà main ôóíêöýä äóóñãàõ ¸ñòîé.


main()             // үндсэн функц
{
int k=3,j=5;
printf("k=%i j=%i",k,j);
}

Ïðîãðàìì ãýæ þó âý ?     

• Êîìïüþòåðîîð òîäîðõîé íýã àæèë õèéëãýõèéí òóëä ò¿¿íä ºã÷ áàéãàà êîìàíäóóäûí îëîíëîãèéã ïðîãðàìì ãýæ íýðëýíý.

Êîìïèëÿòîð ãýæ þó âý ?

• Êîìïèëÿòîð íü áè÷ñýí ïðîãðàììûã õºðâ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã õèéäýã. Õºðâ¿¿ëýõ ãýäýã íü õ¿íä îéëãîìæòîé áóþó Ñè õýë äýýð áè÷èãäñýí ïðîãðàììûã ìàøèíä îéëãîìæòîé áóþó êîìàíäóóäûí äàðààëàëä õºðâ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã õýëíý.

Ïðîãðàìì÷èëàõ äàðààëàë

• Ïðîãðàììàà ÿã þó õèéõèéã òîäîðõîéëíî. ( ¯éë àæèëëàãààã íü òºñººëíº. )
• Àëãîðèòìàà òîäîðõîéëîîä ïðîãðàììàà áè÷íý.
• Ïðîãðàììàà õºðâ¿¿ëýõ
• Ïðîãðàììûí àëäààã õÿíàæ, çàñâàðëàõ
• Ñè êîìïèëÿòîð íü òàíä àëäààíû òóõàé ìýäýýëë¿¿ä ºãäºã.
• Ïðîãðàììàà àæèëëóóëàõ, ¿ð ä¿íã íü ¿çýõ

Äýëãýöýíä ìýäýýëýë õýâëýõ

• Ïðîãðàìì àæèëëàæ äóóñààä, òîäîðõîé ¿ð ä¿íã ãàðãàõ áºãººä ò¿¿íèéã äýëãýöýíä ãàðãàõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé áàéäàã. Ñè õýëýíä ¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëäýã printf ãýñýí ôóíêö áàéäàã.

Áè÷èãäýõ õýëáýð

• printf(Óäèðäëàãûí òýìäýãò ìºð [,ºãºãäºë] );
• Æèøýý :
• printf(" Õè÷ýýë %d",1);
• ¯ð ä¿í :
• Õè÷ýýë 1

Ä¿ðýì

• Ñè õýëýíä òýìäýãò ìºðèéã çààâàë äàâõàð õàøèëòàíä ("") áè÷äýã.
• Ñè õýëýíä áè÷èãäñýí êîìàíä á¿ð ; -ààð òºãñºõ ¸ñòîé.

Êóðñîð óäèðäàõ òóñãàé òýìäýãò¿¿ä

• \n- Øèíý ìºð
• \a- Äóóò äîõèî ãàðãàõ
• \t- Tab òýìäýãò (Õýä õýäýí õîîñîí çàé )
• \\- \ òýìäýãòèéã ººðèéã íü õýâëýõ
• \"- " òýìäýãò õýâëýõ
• \r- ̺ðèéí ýõýíä

Æèøýý

• printf("Òýìäýãò\tìºð\tõýâëýâ.\n");
• ¯ð ä¿í :
• Òýìäýãò ìºð õýâëýâ.
• printf("Äîõèî äóóãàðàâ. \a\n");
• ¯ð ä¿í :
• Äîõèî äóóãàðàâ. ( Äóóò äîõèî ãàðíà. )

Æèøýý

• printf("Òýð \"¯ã¿é\" ãýæ õýëñýí.\n");
• ¯ð ä¿í :
• Òýð "¯ã¿é" ãýæ õýëñýí.

Õºðâ¿¿ëýëòèéí òóñãàé òýìäýãò¿¿ä

• %d -int òºðëèéí óòãûã òºëººëíº.
• %i -int òºðëèéí óòãûã òºëººëíº.
• %c -Ǻâõºí íýã òýìäýãò
• %s -Òýìäýãò ìºð
• . . .

Æèøýý

• printf("%s %d %f %c\n","Hi",14,-8.76,'x');
• ¯ð ä¿í
• Hi 14 -8.760000 x

Æèøýý

• printf("%f %.3f %.2f %.1f", 4.5678, 4.5678,4.5678, 4.5678);
• ¯ð ä¿í
• 4.567800 4.578 4.57 4.6